“Şirket Evlilikleri “

Erkut Altındağ

erkutaltindag@gmail.com

Son aylarda medyada sık telaffuz edilmeye başlanan şirket evliliği kavramı, aslında uzun zamandan beri bir çok gelişmiş ülke ekonomisinde şirketlere itici güç sağlayan ve yeni iş imkanları yaratan bir olgu. Her ne kadar ülkemizde şu ana kadar nadiren gerçekleşmiş olsa da, bundan sonraki yıllarda gündemi meşgul edecek konuların başında geliyor. Şirket evlilikleri genelde iki türlü olmaktadır: Bir şirket başka bir şirketi satın alır ve bünyesine katar (acquisition) ya da iki şirket birleşir (merging). İki şirketin birleşerek, yeni bir şirket meydana getirmesi durumunda eski hissedarlar, payları oranında yeni şirketten pay alırlar.

Şirketlerin evliliği ile birlikte, şirketlerin sosyal çevreleri de değişiyor. Örneğin yabancı bir şirketle birleşmek demek, yabancı firmanın ülkesindeki yeni iş arkadaşlarıyla tanışmak anlamına geliyor. Bu da firmayı yeni ahbaplarla tanıştıracak, yeni sektörlerde girişimde bulunmaya zorlayacaktır.

Şirket evliliği çok zor bir durum, çünkü iki farklı kültürün aynı çatı altında toplanması ve ortak karar alma zorunluluğunu doğuruyor. Burada kültürleri temsilen, paylaşılan vizyon ve misyon kavramlarını kullanabiliriz. Yerel olarak pazar payı ele geçirmek isteyen bir şirket ile uluslararası büyümeyi hedefleyen bir şirketin vizyonlarındaki bir çatışma, evlilik sürecini sıkıntıya sokabilir.

Şirket evlilikleri, kötü giden şirket yönetimlerini de düzeltebilecek bir girişimdir. Ayrıca büyük bir şirketle birleşmek, ciddi anlamda bir sektörel büyümeyi de peşinde getirebilir. Yeni bir pazara tek başına giremeyecek bir şirket, güçlü bir şirket ile birleşip bu niyetini gerçekleştirebilir. Bir şirketin en önemli değerlerinde biri de, sürekli gündemde kalmaktır. Bunun için şirket evlilikleri birebirdir.

Bugüne kadar Dünya üzerindeki en pahalı şirket evliliğini American Online, Time Warner’ı satın alarak yaptı. Düğünün maliyeti yaklaşık 165 milyar dolar olarak gerçekleşti. Ama oluşan yeni şirketin borsada hisseleri tavan yaptı ve şirketin piyasa değeri 340 milyar doların üzerine çıktı. Bu da bir şirket evliliğinin hissedarlara neler kazandırabileceğini gösteriyor. Türkiye’de fazla sıcak bakılmayan bu kavram, yeni kanunların yürürlüğe girmesi ve devletin daha fazla yatırım yapmaya yönelik izlediği politikalarla birlikte şirket sahiplerinin kafasından daha sık geçmeye başladı.

Walmart’ın Migros’a talip olması da güncel olaylardan bir tanesi. Walmart, Amerika’nın ve Dünyanın en büyük hiparmarket zinciri. 2 milyona yakın kişiye iş imkanı sağlıyor. Walmart, Amerika’da 21 eyaletteki en büyük işveren durumunda. Walmart’ın satın almada ve satışta uyguladığı strateji basit: Satacağın malları en ucuza al ve en ucuza sat. Bu durum, Amerikan ekonomisinde enflasyonun düşük tutulmasına da yardımcı oluyor. Ama Amerika’da diğer perakendeci ve toptancılar da Walmart’ın bu tutumundan pek de memnun değiller. Özellikle diğer rakipleri, sıkıntılı yıllar geçiriyorlar.

Türkiye’de mevcut hipermarketlerin, bakkalları ve benzeri küçük girişimcileri zorladığı bir gerçek. Walmart’ın Türkiye’ye girmesi durumunda ise, yepyeni bir piyasa ile karşı karşıya kalabiliriz. Çünkü Walmart, diğer büyük hipermarketlerin de işinizi zorlaştırarak, tüm şirketleri yeni bir oluşuma itebilecek bir potansiyele sahip. Her ne olursa olsun, Türk şirketlerinin şirket evliliği kavramını çok iyi analiz etmeleri gerekiyor. İyi planlanmış ve organize edilmiş şirket evlilikleri, oluşacak yeni şirketi hayal edilemeyen noktalara getirebilir. Ama bir çok şirket için çıkış yolu gibi gözükse de, özellikle yabancılarla yapılan şirket evlilikleri çok tehlikeli olabilir. Türk şirketlerinin korumaları gereken yönetim kültürleri, yabancı sermaye ağırlığı altında ezilmeye başlarsa kimse istediği verimi alamaz. Ayrıca unutulmamalıdır ki, bu tip evliliklerin kararları uzun bir flört döneminden sonra alınmalıdır. Çünkü evlilikten sonra alınacak bir boşanma kararı çok pahalıya patlayabilir.

Şirket evlilikleri, firmalara yeni bir sosyal ve ekonomik hayat vaat ediyor. Ancak bu evlilik gerçekleşmeden önce her iki şirket de birbirini çok iyi tanımalı ve araştırmalıdır. Çok önemli bir eşikten geçmekte olan ekonomimiz, hatalı evliliklerin sonuçlarını kaldıramayabilir.