“Lisansüstü Eğitim İçin Öneriler”

Erkut Altındağ

erkutaltindag@gmail.com

İçinde bulunduğumuz yüzyıl, ‘bilgi çağı’ olarak adlandırılıyor. Yeni bilgiler inanılmaz bir hızla çoğalırken, onlara ulaşma yolları da giderek artıyor. Artık üniversite mezunu olmamız yetmiyor. Lisans derecesi artık çok kıymetli değil. Bir çok şirket ilanlarında yüksek lisans mezunu olma şartı aramaya başladı. (Gerçi bazı şirketler bir hata yapıyor, iş profesyonelliği ile akademik kariyeri karıştırıyorlar, pazarlama işi için bile doktorasını yapmış personel isteyen şirketler var.)

Peki yüksek lisans okuyabilmeniz için neler yapmanız gerekiyor? Öncelikle yüksek lisans yapma niyetiniz olmalı! Çünkü bu dışarıdan zorlamayla yapılacak bir iş değil. İkinci olarak da LES adı verilen “Lisansüstü Eğitim Sınavı”na girmeniz gerekiyor. Bu sınava bir sene içerisinden herhangi bir lisans programından (4 senelik) mezun olabilecek durumda olanlar ve tüm lisans mezunları girebiliyor. Yani mezun olmuş olma şartı yok, 4. sınıfta okuyorsanız da bu sınava girebilirsiniz.

Bu sınav ne işinize yarayacak, kazanırsanız istediğiniz okulda hemen master olarak da adlandırılan yüksek lisansa başlıyor musunuz? Eğer bu sınavdan barajı geçerseniz yüksek lisans eğitimi kazanmış olmuyorsunuz. Sadece üniversitelere yüksek lisans programları için başvurabilme hakkı elde ediyorsunuz. Yani pasaport almak gibi, başka ülkelere gidebilirsiniz ama pasaportun yanında uçak biletleri gelmiyor. Gidip bir havayolu şirketinden almanız lazım.

Bir yıl içerisinde Mayıs ve Aralık olmak üzere iki defa gerçekleştirilen LES sınavında 80 puan üzerinden en az 45 almanız lazım ki, daha sonra elinizdeki sınav sonuç belgesiyle istediğiniz yere mülakatlar için başvurabilesiniz. Biraz bu sınavın içeriğinden bahsedelim; sınav Türkçe ve Matematik olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Türkçe (sözel) bölümde bol bol paragraf sorusu var. Bunların hepsi çok zor olmamakla birlikte uzun ve en az iki şıkkı birbirine çok yakın sorular. 80 sorunun yaklaşık 60’ı paragraf sorusu olarak geliyor. Bu da şu demek; yaklaşık 50 farklı konuda paragraf okuyacaksınız. Kafanızın karışmaması biraz zor. 90 dakikada 80 soru çözmek için öncesinden bol bol pratik yapmanız gerekiyor. Yaklaşık 20 soru da mantıksal analiz sorusu olarak karşınıza çıkacak.

Matematik (sayısal) bölümde 20-25 kadar soru herkesin kolaylıkla yapabileceği tarzda. Diğer sorular giderek zorlaşan bir yapıda verilmiş. 10 soru da geometriden çıkabilir. Unutmayın, sorular bilgi ağırlıklı değil; soru pratiğinizi ölçmeye yönelik! 80 puan üzerinde 45 almanız gerekiyor ama 3 puan türü var. Bunlar sözel, sayısal ve eşit ağırlıklı. Eğer sayısal bir lisans bölümü bitirmemişseniz, büyük ihtimalle eşit ağırlıklı puan türü işinize yarayacak. Puanınız siz isteseniz de istemeseniz de her 3 puan türünde de hesaplanıyor.

Evet, LES sınavına girdiniz ve barajı geçtiniz. Artık üniversitelere mülakat için başvurma hakkınız var. Hangi bölümde yüksek lisans yapmak istiyorsanız, istediğiniz üniversitenin ilgili enstitüsüne elinizdeki LES puanı başta olmak üzere, Diplomanız ve transcript’iniz ile başvurmanız gerekecek. (Bunların noter tasdikli suretleri ile birlikte başvurmanız gerekiyor.) LES notunuz sınav tarihi itibariyle 2 sene geçerli olacaktır. Bu zaman zarfı içerisinde istediğiniz üniversiteye bu notunuzla başvurabilirsiniz. Eğer sınavın üzerinden 2 sene geçmiş ise, LES’e tekrar girmeniz gerekecek.

Öncelikle şunu da söylemem gerekir ki, LES’den 45 puan almanız işinizi görmeyebilir. Ben en az 55 puan almanızı tavsiye ederim. Çünkü rakipleriniz yüksek puanlarla karşınızda olacak. Üniversitelerde hangi bölümlere başvuracaksanız, öncesinde gidip öğretim görevlileriyle bir görüşme yapmanızı tavsiye ederim. Belki mülakatta nelerle karşılaşabileceğiniz konusunda size birkaç ipucu verebilir. Ayrıca üniversite kitaplarınızı tekrar gözden geçirmeniz gerekecek. Çünkü mülakat sırasında büyük ihtimalle Bölüm Başkanı Profesör ve iki yardımcısı, genel kültürünüzü anlamaya yönelik size zincirleme sorular soracaklar.

Mülakattan da yüksek bir puan almaya bakın. En sonda sizi değerlendirirken LES notunuzun %50’sini hesaplayacaklar. Diğer %50’lik kısımda transcript, mülakat notu ve eğer gerekiyorsa İngilizce yeterlik sınavı karışımından oluşacak. Tüm işler yolunda giderse yüksek lisans eğitimine başlamış olacaksınız. Burada anlatılması gereken bir durum daha var; seçeceğiniz okul devlet üniversitesi mi, yoksa vakıf üniversitesi mi olacak? Sizin gelirinizin de direkt işin içine girdiği bu seçim tamamıyla size kalıyor. Ama seçiminiz bir devlet okulu ise, mülakatınız biraz daha çetin geçecek demektir.

Yüksek lisans yapmak demek, aslında doktora okumak için bir geçiş aşaması. Lisans bölümlerinde okurken yeteri kadar tatmin olamayan ve vizyonunu genişletmek isteyen öğrenciler de yüksek lisans yapıyor. Özel şirketlerin bazıları da kendileri için gelecek vaat eden yönetici adaylarını sektörlerindeki eğitim branşlarında yüksek lisans yaptırtıyorlar, hem de tüm masraflarını üstlenerek. (Örneğin Bankacılık ve Sigortacılık, İşletme Yönetimi gibi…)

Literatüre çok yeni bir kavram giriyor; ‘Altın Yakalılar’. Biliyorsunuz, beyaz ve mavi yakalılar zaten bilinen kavramlardı. ‘Altın Yakalılar’ ise, bilgiye sahip olan, bilgiyi istediği gibi kullanabilen ve ona hakim olan kişiler demek. Bu kişiler bilgilerini hemen paraya dönüştürebiliyorlar. Onlar için güç demek bilgi demek. Bunun da yolu tahmin ettiğiniz gibi eğitimden geçiyor. Eğer siz de bu yeni olgu içerisinde yer almak ve ‘Altın Yakalı’ bir çalışan olmak istiyorsanız, bu işe alanınızda yüksek lisans yaparak başlayabilirsiniz. Eğer özel sektör düşünmüyorsanız, akademik kariyer gibi bir niyetiniz varsa yine yüksek lisans yapmak zorundasınız. Eğer geçen seneden LES puanınız mevcut ise yaz dönemindeki üniversite başvurularını şimdiden takip edin. Yoksa LES’e henüz girmediniz mi? O zaman derhal önümüzdeki LES için form alma ve başvurma tarihlerini ezberleyin!